Pāfekuto Burū (aka Perfect Blue); Japonia

     Są filmy, które próbują przestraszyć widza tym, co pokazują: krew, przemoc, potwór czający się poza kadrem, nagły dźwięk, twarz pojawiająca się tam, gdzie przed chwilą niczego nie było – kino grozy od dekad korzysta z całego arsenału środków mających wywołać natychmiastową reakcję. Perfect Blue Satoshiego Kon wybiera jednak drogę znacznie bardziej niepokojącą. Zamiast od początku atakować widza jednoznacznym zagrożeniem, stopniowo odbiera mu poczucie bezpieczeństwa, aż w pewnym momencie trudno już być pewnym nie tylko tego, co dzieje się z bohaterką, ale nawet tego, czy obraz, który właśnie oglądamy, można uznać za wiarygodny.
To właśnie dlatego określenie „thriller psychologiczny”, choć często stosowane wobec tego filmu, wydaje mi się trochę zbyt wąskie. Perfect Blue jest pełnoprawnym horrorem psychologicznym, tylko takim, którego groza rodzi się z rozchwianej percepcji, lęku przed utratą kontroli, poczucia bycia obserwowanym i stopniowego rozszczepienia pomiędzy tym, kim człowiek jest, kim chce być oraz kim chcieliby widzieć go inni. Kon bardzo szybko uświadamia widzowi, że największym zagrożeniem nie musi być coś stojącego po drugiej stronie drzwi. Czasami znacznie straszniejsza okazuje się myśl, że własne życie zaczyna wymykać się spod kontroli, a cudza wersja naszej osoby staje się silniejsza niż ta prawdziwa.

Gojira Mainasu Wan (aka Godzilla Minus One); Japonia

     Godzilla należy do tych filmowych ikon, których właściwie nikomu nie trzeba przedstawiać. Przez siedem dekad radioaktywny jaszczur zmieniał się razem z kinem: raz był ucieleśnieniem nuklearnego lęku, innym razem obrońcą Japonii, przeciwnikiem kolejnych gigantycznych stworzeń, bohaterem niemal familijnych widowisk, wreszcie gwiazdą hollywoodzkich superprodukcji. Wydawałoby się więc, że po kilkudziesięciu filmach trudno jeszcze powiedzieć o nim coś świeżego. Takashi Yamazaki udowodnił jednak, że nie trzeba Godzilli wymyślać od początku. Czasem wystarczy przypomnieć sobie, dlaczego w 1954 roku była tak przerażająca.
Godzilla Minus One jest bowiem jednocześnie powrotem do korzeni oraz niezwykle nowoczesnym widowiskiem. Yamazaki nie próbuje konkurować z amerykańskim MonsterVerse liczbą potworów, skalą kolejnych pojedynków czy coraz bardziej fantastycznymi pomysłami. Zamiast tego ponownie czyni z Godzilli katastrofę. Nie superbohatera. Nie antybohatera. Nie jednego z zawodników na gigantycznym ringu. Tutaj pojawienie się monstrum oznacza śmierć, panikę i zniszczenie, a człowiek stojący naprzeciw niego wydaje się zatrważająco mały.

Nie bój się ducha. Bój się szkoły. Trauma, przemoc i kobiece duchy w serii ,,Whispering Corridors''.

    Kiedy w horrorze pojawia się nawiedzona szkoła, instynktownie zaczynamy wypatrywać ducha. Czekamy, aż coś przemknie na końcu korytarza, odbije się w szybie albo stanie za plecami bohaterki. Seria Whispering Corridors od samego początku proponowała jednak coś znacznie bardziej niepokojącego. Owszem, jej korytarze są pełne zmarłych uczennic, ale im dłużej przyglądam się tym filmom, tym mocniej mam wrażenie, że duch nigdy nie był tu najstraszniejszy.

Najstraszniejsza jest szkoła. Nie konkretny budynek i nie jedna demoniczna placówka, lecz szkoła rozumiana jako zamknięty system: przestrzeń kontroli, hierarchii, rywalizacji, dyscyplinowania ciała i emocji. Miejsce, w którym młoda dziewczyna ma być posłuszna, osiągać dobre wyniki, właściwie wyglądać, właściwie kochać, właściwie milczeć i przede wszystkim nie sprawiać problemów. Dlatego koreańskie Yeogo Goedam, znane międzynarodowo jako Whispering Corridors, nigdy nie był o dla mnie po prostu serią filmów o duchach. To sześć opowieści o tym, co dzieje się wtedy, gdy cierpienie młodych kobiet zostaje ignorowane tak długo, aż samo zaczyna przemawiać i właśnie wtedy rodzi się duch.

Waktu Maghrib (aka Maghrib Time/Klątwa zmierzchu); Indonezja

     Waktu Maghrib Sidharty Taty już samym tytułem odwołuje się do czegoś bardzo mocno zakorzenionego w indonezyjskiej codzienności, tradycji i dziecięcej wyobraźni. To przecież pora modlitwy o zmierzchu, ale też czas, wokół którego narosło wiele ludowych ostrzeżeń. Dzieci mają wrócić do domu przed Maghribem, nie powinny bawić się na zewnątrz, nie powinny lekceważyć głosu dorosłych, bo gdy dzień przechodzi w noc, świat ludzi staje się bardziej podatny na obecność tego, co niewidzialne.
Na tym właśnie opiera się zwięzła, ale bardzo nośna premiera filmu. Waktu Maghrib jest pełnometrażową wersją krótkometrażowego horroru o tym samym tytule z 2016 roku (recenzja tutaj) i zarazem pełnometrażowym debiutem reżyserskim Sidharty Taty. Już sam punkt wyjścia wydaje się idealny dla kina grozy: znany z dzieciństwa zakaz zostaje potraktowany nie tylko jako rodzicielska przestroga, lecz także jako brama do czegoś znacznie mroczniejszego.

Ayashiki Bungō Kaidan (aka Kaidan - Horror Classics); Japonia [serial tv]

     Kaidan Horror Classics, znane w Japonii jako „Ayashiki Bungō Kaidan”, to antologia zrealizowana w 2010 roku dla stacji NHK. Czterech cenionych reżyserów otrzymało zadanie przeniesienia na ekran niesamowitych utworów należących do dorobku wybitnych japońskich pisarzy: Yasunari Kawabaty, Osamu Dazaia, Ryūnosukego Akutagawy oraz Saiseia Murō. Powstały cztery samodzielne filmy, bardzo odmienne pod względem narracji i estetyki, ale połączone zainteresowaniem śmiercią, poczuciem winy, samotnością i niepewną granicą pomiędzy światem żywych a obecnością zmarłych.
Tytuł antologii może przywoływać skojarzenia z nowoczesnym J-horrorem, jednak nie znajdziemy tutaj nagromadzenia gwałtownych efektów grozy, makabrycznych obrazów ani zjaw podobnych do Sadako czy Kayako. Jest to raczej powrót do starszego rozumienia kaidan jako opowieści o tym, co niewytłumaczalne, widmowe i zakorzenione w ludzkich emocjach. Sami recenzenci zwracali uwagę, że określenie „horror” może być mylące: poszczególne części przypominają powolne dramaty psychologiczne, w których nadprzyrodzoność wyrasta z pamięci, żalu, wstydu lub niezaspokojonego pragnienia.